ЯКІМОВІЧ АЛЕСЬ — Отдел по работе с детьми Узденской ЦРБ

ЯКІМОВІЧ АЛЕСЬ

(1904-1979)

Алесь (Аляксандр Іванавіч)  Якімович нарадзіўся 17 студзеня 1904 г. у в.Чурылава Уздзенскага раёна ў сялянскай сям’і. Самым моцным уражаннем маленства, па ўспамінах самога пісьменника, быў прывезены ў падарунак  ад бацькі губны гармонік, якім хлопчык хвалиўся перад сябрамі і ўрэшце нечакана згубіў у першы ж дзень. З пачаткам Першай сусветнай вайны школа, дзе вучыўся хлопчык, закрылася, бацьку забралі на фронт, маці засталася адна з шасцярыма дзяцьмі, усе мужчынскія абавязкі па гаспадарцы ляглі на плечы старэйшага ў сям’і Алеся. У гады рэвалюцыі Якімовіч  вучыўся ў Уздзенскай вышэйшай пачатковай школе разам з П. Трусам і П. Глебкам, летам быў вымушаны працаваць, каб зарабіць грошы на вучобу.

У 1921 г. ён паступиў вучыцца ў Белпедтэхнікум, дзе яму пашчасціла: тут настаўнічаў сам Якуб Колас. У студэнцкія гады ўсур’ёз пачаў займацца творчай дзейнасцю: пісаў вершы, прымаў удзел у літаратурных дыспутах, стаў членам літаратурнага аб’яднання “Маладняк”, быў  прызначаны сакратаром  піянерскага часопіса “Беларускі піянер”, рэдактарам  якога адзін час быў У. Дубоўка. У 1930 г. пасля заканчэння літаратурна-лінгвістычнага аддзялення педагагічнага факультэта БДУ працаваў на трох пасадах адначасова: рэдактарам часопіса “Іскры Ільіча”, сакратаром педагагічнага часопіса “Асвета” і выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры ў тэхнікуме вогнетрывалага будаўніцтва.

У першыя месяцы Вялікай Айчыннай вайны выкладаў у адной з сялянскіх школ у Татарыі, быў адказным сакратаром раённай газеты ў Казахстане. З кастрычніка 1942 г. – у Савецкай Арміі, камандзір стралковага ўзвода, затым роты, быў цяжка паранены (1943). У 1943 – 1944 гг. жыў у Маскве, займаўся рэдактарскай справай. Быў старшым рэдактарам Дзяржаўнага выдавецтва БССР, адказным рэдактарам часопіса “Бярозка”, літкансультантам СП БССР.

Атрымаўшы шырокае прызнанне і папулярнасць, А. Якімовіч заўсёды заставаўся сціплым чалавекам, будучы на пенсіі, з задавальненнем працаваў у садзе і агародзе.  Памёр ён 15 студзеня 1979 г. Пахаваны на Усходніх могілках г.Мінска. На Уздзеншчыне яго імя носіць школа у в. Зенькавічы, там  створаны музей Якімовіча, адна з вуліц Узды носіць яго імя.

Дэбют маладога паэта адбыўся у 1923 г.: у часопісе “Маладняк” быў апублікаваны верш “Вясна”.  Першая кніжка, “Вершы”, выйшла ў 1925 г. Пісьменнік не абмяжоўваўся працай у малых жанрах: у 1930-х гг. Выйшлі дзве яго аповесці “Перамога”, “Незвычайны мядзведзь”.

Майстэрства пісьменніка-казачніка А. Якімовіча выявілася ў казках “Вераб’ёвы госці”, “Казка пра смелага Вожыка”, “Байка пра казла” і інш. Больш за 200 беларускіх народных казак, апрацаваных  Якімовічам, увайшлі у зборнікі “Бацькаў дар”, “З рога ўсяго многа”, “Андрэй за ўсіх мудрэй” і інш., выдадзеных на ўсіх мовах былога Савецкага Саюза, а таксама на балгарскай, іспанскай, кітайскай, нямецкай, польскай і інш. Гераічнай барацьбе савецкага народа з фашысцкімі захопнікамі ў гады Вялікай Айчыннай вайны прысвечаны апавяданні “Піянер Гена”, “Брат і сястра”, “Партызанская маці” і інш., аповесць “Смелыя людзі”. На беларускую мову пераклаў асобныя творы А. Пушкіна, М. Някрасава, І. Тургенева, Л. Талстога, А. Чэхава і інш.

Дзяржаўнай прэміяй БССР адзначаны аповесці “Адкуль ліха на свеце”, “Канец сервітуту” і “Кастусь Каліноўскі”.

Заслужаны  дзеяч культуры БССР. Узнагароджаны двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга і медалямі.

Бібліяграфічны спіс твораў аўтара
  1. Якімовіч, А. Адкуль ліха на свеце. Аповесць аб прыгонным хлопчыку / А. Якімовіч. – Мінск: Дзяржвыд БССР, 1963. – 155 с.
  2. Якімовіч, А. Андрэй за ўсіх мудрэй: бел. нар. казкі / апрац. А. Якімовч; маст. Н. Паплаўская. – Мінск: Юнацтва, 1983. – 143 с.
  3. Якімовіч, А. Арляняты: аповесці, апавяданні, казкі / А. Якімовіч. – Мінск: Дзяржвыд БССР, 1952. – 467 с.
  4. Якімовіч, А. Васильев курган: повести / Алесь Якимович. – М.: Дет. лит., 1964. – 284 с.
  5. Якімовіч, А. Выбраныя творы: у 2 т. / А. Якімовіч. – Мінск: Беларусь, 1967
  6. Якімовіч, А. Залатыя рукі / А. Якімовіч. – Мінск: Нар. асвета, 1975. – 160 с.
  7. Якімовіч, А. Каваль Вярнідуб: казка / Алесь Якімовіч. – Мінск: Дзяржвыд БССР, 1946. – 78 с.
  8. Якімовіч, А. Казка пра смелага вожыка / Алесь Якімовіч. – Мінск: Дзяржвыд БССР, 1946. – 31 с.
  9. Якімовіч, А. Кастусь Каліноўскі: аповесць / А. Якімовіч. – Мінск: Маст. літ., 1976. – С.320 с.
  10. Якімовіч, А. Новы год: апавяданні / Алесь Якімовіч. – Мінск: Дзяржвыд БССР, 1958. – 428 с.
  11. Якімовіч, А. Помста: апавяданні / Алесь Якімовіч. – Мінск: Дзяржвыд БССР, 1946. – 109 с.
  12. Якімовіч, А. Светлы дзень / Алесь Якімовіч. – Мінск: Нар. асвета, 1969. – 256 с.
  13. Якімовіч, А. Смелыя людзі: аповесць / Алесь Якімовіч. – Мінск: Дзяржвыд БССР, 1960. – 142 с.

Якімовіч, А. Цяжкі год: аповесць / Алесь Якімовіч. – Мінск: Маст. літ., 1976. – 167 с.

Бібліяграфічны спіс літаратуры аб жыцці і творчасці
  1. Алесь Якімовіч //  Беларуская дзіцячая літаратура / пад.рэд. М.Б.Яфімавай, М.М.Барсток. – Минск,1980. – С.211-226.
  2. Анціпенка, Л. З плеяды Уздзенскіх пісьменнікаў/    Л.Анціпенка  //  Чырвоная зорка. – 1999. – 16 студз.
  3. Ефимова, М. Его тревоги, вдохновение, любовь: [о творческом пути    А.Якимовича] / М.Ефимова  //  Роднае слова. – – № 2. – С.177-183.
  4. Іофэ, Э.Р. Сябар і настаўнік юных Алесь Якімовіч / Э.Р. Іофэ // Пралеска. – 2006. – №5
  5. Іофе, Э. Сябра чытаючай дзятвы: [да 100-годдзя з дня нараджэння  Алеся Якімовіча] / Эмануіл Іофе  //  Мінская праўда. – 2004. – 17 студз.
  6. Кісялёў. У. Край творцаў… / Уладзімір Кісялёў //Нёманскімі пуцявінамі / У. Кісялёў. – Мінск, 2009. – С.293-295.
  7. Літвінаў, Р. Талент аддадзены дзецям: [да 70-годдзя з дня нараджэння А.Якімовіча] / Р.Літвінаў  //  Нар.асвета. – 1974. – № 1. – С.74-77.
  8. Наш Андэрсэн: Алесю Якімовічу-90 гадоў //  Пралеска. – 1994. – № 1. – С.28-35.
  9. Слаўковіч, Д. Шчыры сябар дзяцей / Даір Слаўковіч  //  Чырвоная зорка. – 1979. – 16 снеж.
  10. Цехнебедзіна, Т. Першая сустрэча / Таццяна Цехнебедзіна // Чырвоная зорка. – 2014. – 15 студз. – С.4.
  11. Чарняўскі, М. Чараўнік з краіны маленства / Мікола Чарняўскі // Вясёлка. – 2004. — №1. – С.3-4.
  12. Шырко, В. Казачнік / Васіль Шырко  // Дарагія мае землякі / Васіль Шырко. – Мінск,1991. – С.72-90.
  13. Якімовіч Алесь (Аляксандр Іванавіч) //  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18. – Мінск, – С.254.
  14. Якімовіч Алесь (Аляксандр Іванавіч) //  Памяць: гіст.-дакум. хроніка Уздзенскага раёна. – Мінск, –  С.522-524.
  15. Яфімава, М. «Па высокім абавязку свайго прызвання…»/ М.Яфімава  //  Роднае слова. – 2004. – № 1. – С.5-8.
  16. Якімовіч Алесь //  Беларускія пісьменнікі: даведнік. – Мінск, 1994. – С.629-631.
  17. Якімовіч Алесь // Беларускія пісьменнікі: біябібліягр. слоўнік: У 6 т. Т. 6. – Мінск, 1995. – С. 473-483.
  18. Якімовіч Алесь //  Пяцьдзесят чатыры дарогі: аўтабіяграфіі беларускіх  пісьменнікаў / склад. Я.Казека. –  Мінск,1963. – С. 539-550.